خیام/ شاعر ستاره ها

حکیم خیام نیشابوری یکی از برجسته ترین چهره های ادبی ایران در قرن پنجم هجری است. او در نیشابور به دنیا آمد و بیشتر عمر خود را صرف تحقیق در ریاضیات، نجوم و فلسفه و همچنین سرودن شعر کرد. در ادامه به برسی زندگی این شاعر بزرگ، اندیشه ها و دستاورد های علمی و ادبی ایشان خواهیم پرداخت.

راهنمای مطالعه :
زندگی نامه ی خیام
دستاورد ها و اندیشه های خیام
ادبیات و رباعیات خیام
آثار مهم شاعر ستاره ها
 یک داستان راز آلود ازشاعر ستاره ها

همچنین بخوانید: آینده واقعیت مجازی در صنعت ساختمان: فرصت ها و چالش ها

زندگی نامه ی خیام

عمر خیام در نیشابور در یک خانواده معمولی زاده شد، شهری که در آن دوران یکی از مراکز مهم علمی و فرهنگی ایران بود. او در همان کودکی  استعداد خود را نشان داد و به تحصیل علوم مختلف مشغول شد. در دوران جوانی در ریاضیات، فلسفه، طب و نجوم تبحر یافت.

او در دربار سلجوقیان حضور داشت و مامور گشت تا به اصلاح تقویم ایران بپردازد. وی جایگاه علمی برجسته ای داشت و بیشتر عمر خود را به تحقیق و تامل پرداخت و از سیاست و قدرت فاصله گرفت و هیچگاه در این امور دخالت نکرد.

او هیچگاه ازدواج نکرد. مورخان مرگ این شاعر را بین 515 تا 520 هجری قمری تخمین زده اند و برخی روایات اشاره بر این دارند که این شاعر 120 سال عمر کرده است، آرامگاه وی هم اکنون در باغی در خود نیشابور قرار دارد که هر ساله مسافران زیادی از آنجا بازدید می کنند. زندگی این شاعر و عارف بزرگ سرشار از اتفاقات شگفت انگیز است که حکایت از بزرگی و نبوغ وی دارد.

در حکایتی آمده که فردی نزد خیام رفت و از وی درباره سرنوشت پس از مرگ پرسید وی در پاسخ جامی شراب را برداشت و گفت همین است تمام آنچه که از زندگانی می دانم، آن چه پس از آن است با خداست. مرد از ترکیب فلسفه ، عرفان و واقع گرایی در پاسخ این شاعر بسیار متعجب ماند.

دستاورد ها و اندیشه های خیام

خیام در ریاضیات به ویژه در حل معادلات درجه سوم و همینطور ستاره شناسی پیشگام بود و حرفی برای گفتن داشت. او حتی بر روی ریاضیدان های خارج از ایران نیز تاثیر گذاشت. وی سرپرستی گروهی از منجمان را بر عهده داشت که نتیجه ی آن، تقویم جلالی بود که بسیار دقیق و بی نظیر است و هنوز هم مبنای تقویم هجری شمسی کنونی در ایران می باشد.

خیام دارای دیدگاه فلسفی نسبت به جهان هستی بود. او در بسیاری از اشعارش درباره ی سرنوشت، آفرینش ، مرگ و معنای زندگی سخن گفته است. این شاعر از طریق فلسفه به مفاهیمی چون ناپایداری دنیا، بهره مندی از لحظه ی حال و جست و جوی حقیقت توجه می کرد.

از او پنج رساله فلسفی به چاپ رسید. خیام علاوه بر اینکه در ایران الهام بخش شاعران و هنرمندان نامی بسیاری همچون، صادق هدایت بوده بسیاری از هنرمندان خارجی و حتی نویسندگان و کارگردانان به نام غربی، شخصیت خیام و زندگی او را بارها به تصویر کشیده اند و این عارف بزرگ شهرت جهانی دارد به طوری که در فرانسه و مصر شراب هایی تحت عنوان نام خیام تولید می شود و نام او در تونس بر روی بزرگ ترین هتل گذاشته شده است.

ادبیات و رباعیات خیام

درست است که این شاعر شخصیت علمی بزرگی دارد اما بیش از هر چیزی او، به خاطر رباعیاتش شناخته می شود. رباعیات او با بیانی ساده، اما محتوایی عمیق به مضامینی چون گذز زمان، مرگ، لذت از لحظات حال و… می پردازد. آثار او به زبان های مختلفی (عربی، انگلیسی و…) ترجمه شده به طوری که در غرب به خیام لقب شاعر لحظه و زندگی را داده اند.

آثار مهم شاعر ستاره ها

الکلیات درباره اختر شناسی و حساب زمان

القول علی اجناس التی بالعدد اثری در نظریه اعداد

رساله فی شرح ما اشکل من مصادرات اقلیدس درباره اصول هندسه و تفسیر ابهامات کتاب اقلیدس

رساله فی الجبر و المقابله در باب معادلات درجه سوم و هندسه تحلیلی

زیج ملکشاهی تقویم جلالی که محاسبه و رصد دقیق تیم اختر شناسی که به رهبری خیام بود.

رباعیات او که شامل تمامی رباعیات ایشان می باشد و محتوای فلسفی و عرفانی دارد.

آن قصر که جمشید در او جام گرفت

آهو بچه کرد و شیر آرام گرفت

بهرام که گور می‌گرفتی همه عمر

دیدی که چگونه گور بهرام گرفت

در یک روایتی آمده : شبی خیام در یک مدرسه در نیشابور مشغول تدریس هندسه بود، شاگردان به نوشته های استاد بر روی تخته خیره شده بودند،  ناگهان مکثی کرد و به گوشه ای خیره شد، پیرمردی را در انتهای کلاس دید که با لباسی ساده و چهره ای آرام یک ساعت شنی در دست دارد.

خیام از آن پیر پرسید تو کیستی؟ پیرمرد پاسخ داد من یک مسافر از زمان هستم و شن های داخل ساعت شنی را جابه جا می کرد.

شاگردان همگی از این رفتار استاد بسیار شگفت زده شده بودند. پیرمرد به شاعر گفت : این که در دست من می بینی نشانه ی عمر است و تو ای خیام بهتر از هر کسی می دانی که عدد فقط شمارش نیست بلکه راز هستی می باشد. شاعر به او گفت که آیا با گذر زمان من و آثارم فراموش خواهند شد؟ پیر گفت: آثارت تا قرن ها بعد از تو زنده خواهد ماند، پادشاهان فراموش می شوند اما یک رباعی تو بارها در گوشه ای از دنیا زمزمه خواهد شد و باعث بیداری و هوشیاری بسیاری از آدمیان خواهد شد.

چشمان او از خوشحالی به اشک افتاد. پیرمرد ساعت شنی را بر روی میز گذاشت و ناپدید شد. خیام چشمانش را پاک کرد و لبخندی بر شاگردانش زد و به آنها گفت : امشب هندسه را رها کنیم ، می خواهم از هندسه عمر بگویم از خطی که آغاز دارد اما انتهای آن همیشه ناپیداست. این داستان شاید  بیشتر یک داستان خیالی باشد برای نشان دادن مقام عرفانی خیام این رازی است که هیچگاه کشف نشد.

همچنین بخوانید: بهترین شرکت واقعیت مجازی ایران / شرکتی که صنعت واقعیت مجازی ایران را دگرگون کرد

سخن پایانی

خیام نماد تلفیق ادب، احساس، عقل، سنت، علم و نوگرایی در فرهنگ ایرانی است. او با دیدگاه عمیق و شعر های بی مانند خود، جایگاهی منحصر به فرد در تاریخ و تمدن بشری دارد. اندیشه های فلسفی و دستاورد های علمی و اشعار وی تا به امروز الهام بخش انسان هایی است که به دنبال معنا و حقیقت هستند. تمام دنیا به این شاعر بزرگ افتخار می کنند. ممنون که تا انتها با ما همراه بودید.